Kırık diş ağrısını geçici olarak azaltmak için ağzınızı ılık suyla çalkalayın ve yanağın dışından soğuk kompres uygulayın. Kırık tarafla çiğnemeyin, aşırı sıcak veya soğuk gıdalardan kaçının. Kopan parçayı süt ya da tükürük içinde saklayarak diş hekimine götürün.
Kırık diş tedavisi, hasarın derinliğine ve diş sinirinin etkilenip etkilenmediğine göre belirlenir. Küçük kırıklar dolgu veya yapıştırma ile onarılabilir. Daha büyük kırıklarda onlay, kuron ya da kanal tedavisi gerekebilir. Kurtarılamayan dişlerde çekim değerlendirilir.
Kırık Diş Nedir ve Ağrı Yapar mı?
Kırık diş, mineyle sınırlı küçük bir parça kaybından köke ilerleyen derin bir ayrılmaya kadar farklı durumları kapsar. Çatlakta parçalar tamamen ayrılmayabilir. Kırıkta ise diş dokusunun bir bölümü kopabilir.
Diş kırılması her zaman ağrı yapmaz. Yalnızca mineyi etkileyen yüzeysel kırıklar ağrısız olabilir. Dentin veya pulpa adı verilen sinir-damar dokusu etkilendiğinde hassasiyet ve ağrı gelişebilir.
Yaygın belirtiler şunlardır:
- Çiğnerken veya ısırmayı bırakırken hissedilen ani ağrı
- Sıcak, soğuk, tatlı ya da ekşi gıdalara karşı hassasiyet
- Dilde veya yanakta hissedilen keskin bir diş kenarı
- Gıdaların kırık bölgeye sıkışması
- Diş eti çevresinde şişlik veya dokunma hassasiyeti
- Aralıklı ortaya çıkan ve hangi dişten geldiği belirlenemeyen ağrı
Ağrının olmaması, kırığın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Çatlak zamanla derinleşebilir ve dişin onarılmasını zorlaştırabilir.
Kırık Diş Ağrısına Ne İyi Gelir?
Evde uygulanabilecek yöntemler kırığı onarmaz. Ancak diş hekimi muayenesine kadar bölgeyi korumaya ve rahatsızlığı azaltmaya yardımcı olabilir.
- Ağzınızı ılık suyla çalkalayın: Bölgedeki gıda artıklarını nazikçe uzaklaştırın. Çok sıcak veya çok soğuk su kullanmayın.
- Soğuk kompres uygulayın: Darbe veya şişlik varsa yanağın dışından aralıklı soğuk kompres yapın. Buzu doğrudan cilde ya da dişe koymayın.
- Kırık tarafla çiğnemeyin: Yumuşak gıdalar tüketin. Sert, kabuklu ve yapışkan yiyeceklerden uzak durun.
- Kopan parçayı saklayın: Parçayı temiz bir kapta süt veya tükürük içinde diş hekimine götürün. Bazı kırıklarda parça yeniden yapıştırılabilir.
- Ağrı kesici konusunda danışın: Sağlık durumunuza uygun ilaç için diş hekimi veya hekime başvurun. İlacı doğrudan dişe ya da diş etine uygulamayın.
Evde Neler Yapılmamalıdır?
Kırık parçayı ev tipi yapıştırıcılarla yerine sabitlemeye çalışmayın. Keskin bölgeyi törpülemeyin ve çatlağı bir cisimle kontrol etmeyin. Bu işlemler kalan diş dokusuna ve diş etine zarar verebilir.
Ağrı azalınca muayeneyi ertelemek de doğru değildir. Geçici rahatlama, pulpanın ve kök çevresindeki dokuların sağlıklı olduğunu göstermez.
Diş Neden Kırılır?
Dişler çoğu zaman tek bir nedenden değil, dokuyu zaman içinde zayıflatan etkenlerin birleşmesiyle kırılır. Sağlam görünen bir dişte daha önce fark edilmeyen ince bir çatlak bulunabilir.
Diş kırılmasının yaygın nedenleri şunlardır:
- Düşme, çarpma veya spor sırasında alınan darbeler
- Buz, sert şeker veya çekirdek gibi sert maddeleri ısırma
- Tedavi edilmemiş ve diş dokusunu zayıflatmış çürükler
- Geniş ya da eskimiş dolguların çevresindeki ince diş duvarları
- Diş sıkma ve diş gıcırdatma nedeniyle oluşan tekrarlayan yük
- Dişleri ambalaj açmak veya cisim tutmak için kullanma
- Asit aşınması, mine gelişim bozuklukları veya uzun süreli yüzey kaybı
- Yaşla birlikte biriken çiğneme yükleri ve mevcut çatlaklar
Durduk Yere Diş Neden Kırılır?
Durduk yere diş kırılması olarak tarif edilen olayda genellikle önceden gelişmiş bir zayıflık vardır. Derin çürük, geniş dolgu, diş sıkma veya fark edilmeyen çatlak buna yol açabilir.
Vitamin veya mineral eksikliği, yetişkin bir dişin aniden kırılmasının tek ve tipik açıklaması değildir. Tekrarlayan kırıklarda ağız içi muayenenin yanında genel sağlık öyküsü de değerlendirilmelidir.
Diş Kırılması Çeşitleri Nelerdir?
Kırığın sınıfı, tedavi planını ve dişin korunma olasılığını etkiler. Kırık çizgisinin diş eti altına ya da köke ilerleyip ilerlemediği özellikle önemlidir.
- Mine çatlağı: Dişin en dış tabakasındaki ince çizgilerdir. Çoğu ağrı oluşturmaz ancak izlenmesi gerekebilir.
- Küçük kron kırığı: Mine veya dentinden küçük bir parça ayrılır. Keskin kenar ve sıcak-soğuk hassasiyeti görülebilir.
- Tüberkül kırığı: Özellikle geniş dolgulu arka dişlerin çiğneme çıkıntılarından biri kırılır. Isırma sırasında ağrı oluşabilir.
- Derin kron kırığı: Kırık, pulpa dokusuna yaklaşır veya bu dokuyu açığa çıkarır. Belirgin hassasiyet ve ağrı gelişebilir.
- Ayrılmış diş: Çatlak, dişi hareket edebilen bölümlere ayırır. Dişin tamamı her zaman korunamayabilir.
- Dikey kök kırığı: Kırık kök boyunca ilerler. Başlangıçta belirti vermeyebilir, ilerleyen dönemde bölgesel şişlik oluşabilir.
Kırık Diş Nasıl Teşhis Edilir?
Diş hekimi, kırılmanın nasıl oluştuğunu ve ağrıyı başlatan etkenleri sorar. Diş yüzeyleri, mevcut dolgular, diş eti ve kapanış ilişkisi incelenir.
Muayenede kontrollü ısırma testi, ışıkla inceleme, büyütme, diş eti cebi ölçümü ve pulpa duyarlılık testleri kullanılabilir. Röntgen, kök ve çevre dokular hakkında bilgi verir. Ancak ince çatlakların tamamı röntgende görünmeyebilir.
Kliniğimizde sık karşılaştığımız durumlardan biri, geniş dolgulu arka dişte çiğneme sırasında başlayan kısa süreli ağrıdır. Ağrının kaynağını belirlemek için muayene bulguları birlikte değerlendirilir.
Kırılan Dişe Ne Yapılır?
Tedavinin amacı kalan diş dokusunu korumak, ağrının kaynağını gidermek ve dişi yeniden işlevsel hâle getirmektir. Her kırık dişe aynı işlem uygulanmaz.
| Kırık Durumu | Olası Belirtiler | Değerlendirilebilecek Tedavi |
|---|---|---|
| Yüzeysel mine çatlağı | Çoğunlukla belirti yoktur | İzlem, keskin alanın düzeltilmesi veya koruyucu yaklaşım |
| Küçük mine-dentin kırığı | Hassasiyet, keskin kenar | Parçanın yapıştırılması, kompozit dolgu veya şekillendirme |
| Çiğneme çıkıntısı kırığı | Isırma ağrısı, gıda sıkışması | Dolgu, onlay veya kuron |
| Pulpaya ulaşan derin kırık | Şiddetli veya uzun süren ağrı | Pulpa değerlendirmesi, gerekirse kanal tedavisi ve üst restorasyon |
| Derin ayrılma veya kök kırığı | Hareketlilik, şişlik, çiğneme ağrısı | Korunabilir bölümün tedavisi veya çekim değerlendirmesi |
Kırık Dişe Dolgu Yapılır mı?
Küçük ve orta büyüklükteki kırıklarda yeterli sağlam diş dokusu varsa kompozit dolgu uygulanabilir. Kopan parça uygunsa özel bağlayıcı sistemlerle yeniden yapıştırılabilir.
Kırık genişse yalnızca dolgu, çiğneme yüklerine karşı yeterli koruma sağlamayabilir. Bu durumda dişin çıkıntılarını örten onlay veya kuron seçenekleri değerlendirilir.
Yarısı Kırılan Diş Dolgu Olur mu?
Yarısı kırılan dişin yalnızca dolgu ile onarılıp onarılamayacağı muayene sonrasında anlaşılır. Kırığın diş eti seviyesine, köke ve pulpaya uzanması tedaviyi değiştirir.
Yeterli sağlam doku varsa dolgu, onlay veya kuronla diş korunabilir. Pulpa etkilenmişse kanal tedavisi gerekebilir. Kök boyunca ilerleyen derin ayrılmalarda çekim gündeme gelebilir.
Arka Kırık Diş Tedavisi Nasıl Yapılır?
Arka dişler yoğun çiğneme kuvveti taşır. Bu nedenle tedavi, yalnızca boşluğu kapatmayı değil, kalan diş çıkıntılarını korumayı da hedefler.
Küçük kırıklar dolgu ile onarılabilir. Geniş dolgu çevresindeki tüberkül kırıklarında onlay veya kuron düşünülebilir. Diş sıkma varsa kapanış ve gece plağı gereksinimi ayrıca değerlendirilir.
Kanal Tedavisi Ne Zaman Gerekir?
Kırık pulpayı açığa çıkardıysa veya pulpa geri dönüşsüz biçimde etkilendiyse kanal tedavisi gerekebilir. İşlemden sonra kalan dokuyu koruyacak dolgu, onlay ya da kuron planlanır.
Her ağrılı kırık dişe kanal tedavisi yapılmaz. Pulpanın durumu; muayene, duyarlılık testleri ve radyografik bulgularla değerlendirilir.
Kuron ve Onlay Tedavisi
Kuron, dişin görünen bölümünü çevreleyerek zayıflamış dokuyu çiğneme kuvvetlerine karşı destekler. Onlay ise dişin yalnızca gerekli çiğneme yüzeylerini örten daha sınırlı bir restorasyondur.
Hangi seçeneğin uygun olduğu, kalan sağlam dokuya ve kırığın yönüne bağlıdır. Kuron veya onlay uygulanması, mevcut bir çatlağın mutlaka sorunsuz kalacağı anlamına gelmez. Düzenli kontrol gerekir.
Lamine Hangi Durumlarda Kullanılır?
Lamine, ön dişlerdeki sınırlı yüzey kırıklarında ve uygun kapanış koşullarında değerlendirilebilir. Büyük doku kaybı, derin çatlak veya pulpa sorunu varsa tek başına yeterli olmayabilir.
Kırık Diş Çekilir mi?
Her kırık diş çekilmez. Çekim; dişin onarılamadığı, ayrılmanın köke ilerlediği veya kalan dokunun restorasyonu taşıyamadığı durumlarda değerlendirilir.
Karar verilmeden önce kırığın seviyesi, diş eti ve kemik desteği ile pulpanın durumu incelenir. Çekim gerekirse oluşacak boşluğun yönetimi ayrı bir tedavi planıyla ele alınır.
Kırık Diş Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen kırık, çiğneme kuvvetleriyle genişleyebilir. Başlangıçta dolgu ile onarılabilecek bir kırık, zamanla daha kapsamlı tedavi gerektirebilir.
Olası sonuçlar arasında sıcak-soğuk hassasiyeti, sürekli ağrı, pulpa iltihabı ve kök çevresinde enfeksiyon bulunur. Keskin kenarlar dil veya yanak dokusunu tahriş edebilir. Dişin onarılamayacak biçimde ayrılması da mümkündür.
Kırık diş kendini yeniden oluşturmaz. Diş, pulpayı korumak için sınırlı bir savunma dokusu geliştirebilir. Ancak kaybedilen mine veya dentin parçası yeniden büyümez.
Ne Zaman Acil Yardım Alınmalıdır?
Küçük bir kırık bile diş hekimi tarafından değerlendirilmelidir. Aşağıdaki belirtilerde gecikmeden acil diş hekimliği hizmetine başvurun:
- Şiddetli veya giderek artan ağrı
- Yüzde ya da diş etinde belirgin şişlik
- Ateş, hâlsizlik, kötü tat veya akıntı
- Durmayan kanama
- Dişin belirgin biçimde sallanması veya yer değiştirmesi
- Diş içinde pembe ya da kırmızı dokunun görünmesi
- Çene hareketinde kısıtlılık veya ciddi yüz travması
Nefes alma veya yutma güçlüğü varsa hastanenin acil servisine başvurun. Diş tamamen yerinden çıktıysa bu durum kırık dişten farklıdır ve zaman kaybetmeden müdahale gerektirir.
Diş Kırılması Nasıl Önlenebilir?
- Buz, sert şeker ve açılmamış mısır taneleri gibi sert maddeleri çiğnemeyin.
- Dişlerinizi paket açmak veya cisim tutmak için kullanmayın.
- Temas sporlarında diş hekiminin önerdiği ağız koruyucuyu kullanın.
- Diş sıkma veya gıcırdatma belirtileriniz varsa diş hekimine başvurun.
- Çürükleri, çatlamış dolguları ve aşınmış restorasyonları ertelemeyin.
- Florürlü diş macunuyla düzenli fırçalama ve diş arası temizliğini sürdürün.
- Reflü veya sık asit teması varsa ilgili hekim ve diş hekimiyle görüşün.
Daha önce kırık tedavisi görmüş dişlerin düzenli kontrolü önemlidir. Yeni başlayan ısırma ağrısı, hassasiyet veya restorasyonda hareket hissederseniz muayeneyi ertelemeyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Kırık diş ağrısına ne iyi gelir?
Ağzı ılık suyla çalkalamak, yanağın dışından soğuk kompres uygulamak ve kırık tarafla çiğnememek geçici rahatlama sağlayabilir. Bunlar tedavi değildir; diş hekimi muayenesi gerekir.
Diş kırılması ağrı yapar mı?
Mineyle sınırlı küçük kırıklar ağrısız olabilir. Kırık dentine veya pulpa dokusuna ulaştığında çiğneme ağrısı ve sıcak-soğuk hassasiyeti gelişebilir.
Yarısı kırılan diş dolgu olur mu?
Yeterli sağlam doku bulunuyorsa dolgu yapılabilir. Büyük kırıklarda onlay, kuron veya pulpa etkilenmişse kanal tedavisi gerekebilir.
Kırılan diş kendini onarır mı?
Kaybedilen mine veya dentin parçası yeniden büyümez. Kırığın dolgu, yapıştırma, onlay ya da kuron gibi bir yöntemle onarılması gerekebilir.
Kırık diş tedavi edilmezse ne olur?
Kırık derinleşebilir, ağrıya veya pulpa iltihabına yol açabilir. İlerleyen hasar, dişin korunmasını zorlaştırabilir.
Arka kırık diş mutlaka çekilir mi?
Hayır. Kırığın derinliğine göre dolgu, onlay, kuron veya kanal tedavisiyle diş korunabilir. Onarılamayan kök kırıklarında çekim değerlendirilir.
Kırılan diş parçası saklanmalı mı?
Evet. Parçayı temiz bir kapta süt veya tükürük içinde saklayarak diş hekimine götürün. Uygun durumlarda parça yeniden yapıştırılabilir.