Diş sızlaması, soğuk, sıcak, tatlı, dokunma veya hava temasıyla başlayan keskin bir rahatsızlıktır. Halk arasında bu durum dişin hava alması veya diş kamaşması diye anlatılır.
Bu his çoğu zaman dentin hassasiyetiyle ilişkilidir. Ancak çürük, çatlak, eski dolgu, diş eti çekilmesi veya pulpa sorunu da benzer belirti oluşturabilir. Evde uygulanan yöntemler geçici rahatlama sağlayabilir, fakat sızlamanın nedeni muayeneyle belirlenmelidir.
Diş Sızlaması Nedir?
Diş sızlaması, dişin canlı dokusunu çevreleyen dentinin dış uyaranlara karşı hassaslaşmasıyla ortaya çıkabilir. Dentin, mine ve kök yüzeyini örten sement tabakasının altında bulunur.
Dentin açığa çıktığında içindeki mikroskobik kanallar ağız ortamıyla temas eder. Soğuk hava, sıcak içecek, tatlı yiyecek veya diş fırçası bu kanallardaki sıvı hareketini etkileyebilir. Bunun sonucunda kısa ve keskin bir his oluşabilir.
Hassasiyet genellikle belirli bir uyaranla başlar ve uyaran uzaklaşınca azalır. Kendiliğinden başlayan, zonklayan veya uzun süre devam eden ağrı farklı bir sorunu düşündürebilir. Yalnız ağrının biçimine bakarak tanı koymak mümkün değildir.
Diş Sızlaması Neden Olur?
Dişlerin sızlamasının tek bir nedeni yoktur. Sızlamanın yeri, süresi ve hangi durumlarda başladığı olası nedenleri ayırt etmeye yardımcı olur.
| Olası Neden | Sık Görülen İpucu | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Açığa çıkan dentin | Soğuk, hava, tatlı veya fırçalamayla kısa sızlama | Diş eti çekilmesi, mine aşınması ve fırçalama biçimi incelenir. |
| Diş çürüğü | Tatlı ve soğukla hassasiyet, yiyecek birikmesi | Çürüğün derinliği ve pulpanın etkilenip etkilenmediği belirlenir. |
| Çatlak diş veya yıpranmış dolgu | Çiğneme sırasında belirli bir noktada ağrı | Çatlaklar her zaman çıplak gözle görülemeyebilir. |
| Pulpa iltihabı veya apse | Kendiliğinden ağrı, zonklama, gece uyanma veya şişlik | Gecikmeden diş hekimi değerlendirmesi gerekir. |
| Diş eti hastalığı | Çekilme, kanama, ağız kokusu veya kök hassasiyeti | Diş eti ve destek dokular birlikte değerlendirilir. |
| Diş sıkma veya gıcırdatma | Sabah çene yorgunluğu, yaygın hassasiyet veya aşınma | Kapanış, diş yüzeyleri ve çene kasları incelenir. |
| Yakın zamanda yapılan diş işlemi | Dolgu, diş taşı temizliği veya beyazlatma sonrası hassasiyet | Şikâyet artarsa veya kalıcı olursa kontrol gerekir. |
Asitli yiyecek ve içeceklerin sık tüketilmesi zamanla mine yüzeyini aşındırabilir. Sert fırçalama ve aşındırıcı ürünler de diş eti çekilmesini veya yüzey kaybını artırabilir.
Üst arka dişlerde hissedilen yaygın ağrı bazen sinüs sorunlarıyla ilişkili olabilir. Yine de önce çürük, çatlak ve pulpa sorunları gibi diş kaynaklı nedenler dışlanmalıdır.
Ön ve Alt Ön Diş Sızlaması Neden Olur?
Tek bir ön dişin sızlaması çatlak, çürük, darbe veya eski bir restorasyonla ilişkili olabilir. Diş eti çekilmesi de kök yüzeyini açığa çıkarabilir.
Birden fazla alt ön diş sızlıyorsa diş eti çekilmesi, diş taşı birikimi veya sert fırçalama değerlendirilebilir. Diş sıkma sırasında oluşan aşırı kuvvetler de ön dişlerde hassasiyete yol açabilir.
Bütün Dişler Neden Sızlar?
Çok sayıda dişin aynı anda sızlaması yaygın dentin hassasiyetiyle ilişkili olabilir. Asitli beslenme, diş sıkma, diş eti çekilmesi ve hatalı fırçalama olası nedenler arasındadır.
Diş beyazlatma veya diş taşı temizliği sonrasında kısa süreli hassasiyet görülebilir. Şikâyet giderek artıyorsa, tek bölgede yoğunlaşıyorsa veya çiğnemeyi etkiliyorsa kontrol edilmelidir.
Dişin Hava Alması Ne Demektir?
Dişin hava alması, çoğunlukla soğuk hava değdiğinde oluşan ani sızlamayı tanımlayan halk arasındaki bir ifadedir. Bu ifade, dişin içine gerçekten hava dolduğu anlamına gelmez.
Açığa çıkan dentin kanalları hava akımına karşı hassas olabilir. Bununla birlikte çürük, kırık, çatlak veya kenarı açılmış bir dolgu da hava temasıyla ağrı oluşturabilir.
Dişin Hava Alması Belirtileri Nelerdir?
- Ağızdan nefes alırken belirli bir dişte keskin sızlama
- Soğuk su, sıcak içecek veya tatlıyla hassasiyet
- Diş fırçalarken ya da diş aralarını temizlerken rahatsızlık
- Çiğneme sırasında tek noktada batma veya ağrı
- Uyaran kalktıktan sonra devam eden hassasiyet
- Kırılmış diş, düşmüş dolgu veya görünür çürük alanı
Kısa süren sızlama dentin hassasiyetiyle uyumlu olabilir. Uzayan, zonklayan veya gece başlayan ağrı pulpanın etkilenmiş olabileceğini düşündürür. Kesin ayrım için klinik değerlendirme gerekir.
Hava Alan Dişe Ne İyi Gelir?
Hava alan dişi rahatlatmak için öncelikle soğuk ve sıcak gibi tetikleyiciler sınırlandırılabilir. Hassasiyet için geliştirilmiş florürlü diş macunları düzenli kullanıldığında yardımcı olabilir. Bu önlemler çürük veya çatlak gibi nedenleri ortadan kaldırmaz.
- Dişlerinizi yumuşak kıllı fırçayla ve bastırmadan temizleyin.
- Florürlü, hassasiyet için üretilmiş diş macununu kullanım talimatına göre uygulayın.
- Aşırı sıcak, soğuk, tatlı ve asitli ürünleri geçici olarak sınırlandırın.
- Ağrıyan tarafla sert yiyecekleri çiğnememeye çalışın.
- Diş eti tahrişi varsa ılık tuzlu suyla nazikçe çalkalama yapılabilir.
- Tuzlu suyu yutmayın ve bu yöntemi yutma riski bulunan çocuklarda uygulamayın.
- Travma veya dışarıdan fark edilen şişlik varsa yanağa bezle sarılmış soğuk kompres uygulayın.
Ağrı kesici gerekirse yalnız hekimin reçete ettiği ilaç, belirtilen şekilde kullanılmalıdır. Sağlık durumunuz, gebelik, alerjiler ve kullandığınız diğer ilaçlar bu değerlendirmeyi etkiler.
Antibiyotik her diş sızlamasında kullanılmaz. Yalnız hekim reçetesiyle ve klinik olarak gerekli durumlarda verilebilir. Antibiyotik, çürük dokunun temizlenmesi veya apse drenajı gibi diş tedavilerinin yerine geçmez.
Evde Hangi Uygulamalardan Kaçınılmalıdır?
- Ağrıyan dişin veya diş etinin üzerine ağrı kesici tablet koymayın; ilaç ağız mukozasını yakabilir.
- Diş etine sarımsak, alkol, karanfil yağı veya tahriş edici maddeler sürmeyin.
- Şişlik bulunan bölgeye sıcak kompres uygulamayın.
- Dişi sivri bir cisimle kurcalamayın veya evde dolgu yapmaya çalışmayın.
- Önceden kalmış antibiyotikleri kendi kararınızla kullanmayın.
Bitkisel yöntemlerin diş çürüğünü, çatlağı veya pulpa iltihabını giderdiğine ilişkin yeterli kanıt yoktur. Bu uygulamalar dokuyu tahriş edebilir ve muayeneyi geciktirebilir.
Diş Kamaşması Nasıl Geçer?
Diş kamaşması çoğunlukla sıcak, soğuk, tatlı veya ekşi gıdalarla ortaya çıkan hassasiyeti anlatır. İlk adım, tetikleyiciyi belirlemek ve diş yüzeyini aşındırabilecek alışkanlıkları azaltmaktır.
Asitli bir ürün tükettikten hemen sonra dişleri sertçe fırçalamayın. Ağzınızı suyla çalkalayabilir, daha sonra yumuşak hareketlerle fırçalayabilirsiniz. Aşındırıcı tozlar ve kontrolsüz beyazlatma ürünleri hassasiyeti artırabilir.
Hassasiyet macunlarının etkisi tek kullanımla ortaya çıkmayabilir. Ürünü talimatına göre düzenli kullanmak gerekir. Şikâyet geçmiyorsa altta yatan çürük, çatlak veya diş eti çekilmesi değerlendirilmelidir.
Dişim Sızlıyor, Ne Yapmalıyım?
Sızlamanın hangi dişte olduğunu ve neyin tetiklediğini not edin. Soğuk, sıcak, tatlı, fırçalama ve çiğneme gibi ayrıntılar muayenede yol gösterici olabilir.
- Ağzınızı suyla nazikçe çalkalayın.
- Diş aralarında yiyecek kalmışsa zorlamadan temizleyin.
- Ağrıyan tarafı aşırı sıcak, soğuk ve sert gıdalardan koruyun.
- Kırık diş veya düşmüş dolgu varsa o bölgeyle çiğnemeyin.
- Sızlama tekrarlıyorsa diş hekimi muayenesi planlayın.
Evde dişe vurmak, sivri cisim kullanmak veya soğukla tekrar tekrar test yapmak önerilmez. Bu uygulamalar tanı sağlamaz ve dokuyu tahriş edebilir.
Ne Zaman Diş Hekimine Gidilmelidir?
Diş sızlaması iki günden uzun sürüyorsa veya sık tekrarlıyorsa muayene olunmalıdır. Uyaran geçmesine rağmen devam eden ağrı da değerlendirme gerektirir.
- Kendiliğinden başlayan veya gece uyandıran ağrı
- Çiğneme ve ısırma sırasında belirgin hassasiyet
- Diş etinde, yanakta veya çenede şişlik
- Ateş, kötü tat, akıntı veya belirgin ağız kokusu
- Kırık diş, düşmüş dolgu veya yakın zamanda yaşanan travma
- Ağzı açmakta zorlanma veya hızla artan yüz şişliği
Göz çevresine veya boyna yayılan şişlik acil değerlendirme gerektirir. Nefes alma, yutma veya konuşma güçlüğü varsa gecikmeden acil sağlık hizmetine başvurun.
Diş Sızlaması Nasıl Teşhis Edilir?
Diş hekimi önce sızlamanın başlangıcını, süresini ve tetikleyicilerini değerlendirir. Dişler, dolgular, diş etleri ve kapanış ilişkisi klinik olarak incelenir.
Gerekli durumlarda kontrollü hassasiyet testleri ve radyografik görüntüleme kullanılabilir. Böylece dentin hassasiyeti; çürük, çatlak, pulpa iltihabı ve diş eti sorunlarından ayrılmaya çalışılır.
Kliniğimizde sık karşılaştığımız durumlardan biri, hava aldığı düşünülen dişte farklı nedenlerin birlikte bulunmasıdır. Örneğin diş eti çekilmesine yıpranmış bir dolgu eşlik edebilir. Bu nedenle yalnız belirtiye göre işlem seçilmez.
Diş Sızlamasında Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Uygulanacak tedavi, sızlamanın nedenine ve dişteki doku kaybına göre belirlenir. Her hassas dişe aynı işlemin yapılması uygun değildir.
- Dentin hassasiyetinde: Hassasiyet macunu, profesyonel florür uygulaması veya yüzeyi örten ajanlar değerlendirilebilir.
- Diş eti çekilmesinde: Fırçalama alışkanlığı düzenlenebilir ve periodontal tedavi planlanabilir. Seçilmiş vakalarda kök yüzeyini örten işlemler düşünülebilir.
- Diş çürüğünde: Çürük doku temizlenerek dolgu uygulanabilir. Pulpa etkilenmişse farklı bir tedavi gerekebilir.
- Çatlak veya yıpranmış dolguda: Hasarın boyutuna göre dolgu yenilenebilir ya da koruyucu bir restorasyon planlanabilir.
- Pulpa hasarında: Dişin korunabildiği durumlarda kanal tedavisi değerlendirilebilir.
- İleri enfeksiyonda: Drenaj, kanal tedavisi veya kurtarılamayan dişlerde çekim gündeme gelebilir.
- Diş sıkmada: Alışkanlıklar ve çene kasları değerlendirilir. Uygun hastalarda kişiye özel gece plağı planlanabilir.
Diş Sızlaması Nasıl Önlenebilir?
- Dişlerinizi günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalayın.
- Yumuşak kıllı fırça kullanın ve diş eti çizgisine aşırı baskı uygulamayın.
- Diş aralarını uygun bir araçla her gün temizleyin.
- Şekerli ve asitli yiyecekleri gün içine sık aralıklarla yaymayın.
- Diş sıkma, gıcırdatma veya sabah çene yorgunluğu varsa diş hekiminize bildirin.
- Aşındırıcı tozları ve denetimsiz beyazlatma uygulamalarını kullanmayın.
- Düzenli diş hekimi kontrollerini ihmal etmeyin.
Diş sızlamasını erken değerlendirmek, küçük bir hassasiyet ile tedavi gerektiren sorunun ayrılmasını sağlar. Şikâyet azalsa bile sık tekrarlıyorsa nedenin araştırılması önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hava alan dişe ne iyi gelir?
Soğuk ve sıcak tetikleyicilerden kaçınmak, yumuşak fırça kullanmak ve hassasiyet için geliştirilmiş florürlü diş macunları geçici rahatlama sağlayabilir. Tekrarlayan sızlamada çürük, çatlak ve diş eti çekilmesi açısından muayene gerekir.
Diş sızlaması evde nasıl geçer?
Ağrıyan bölgeyi temiz tutabilir, aşırı sıcak veya soğuk gıdaları sınırlayabilirsiniz. Evde bakım altta yatan nedeni gidermez; sızlama sürerse diş hekimine başvurun.
Diş kamaşması kendi kendine geçer mi?
Geçici bir uyaran veya yakın zamanda yapılan diş işlemi sonrası oluşan hassasiyet azalabilir. Tekrarlayan, uzayan veya şiddetlenen kamaşma muayene edilmelidir.
Ön alt diş sızlaması neden olur?
Diş eti çekilmesi, diş taşı birikimi, sert fırçalama, çatlak, çürük veya diş sıkma ön alt dişlerde sızlamaya neden olabilir. Kesin neden klinik muayeneyle belirlenir.
Bütün dişlerim sızlıyor, ne yapmalıyım?
Yaygın diş eti çekilmesi, mine aşınması, asitli beslenme veya diş sıkma birden fazla dişi etkileyebilir. Hassasiyet devam ediyorsa kapsamlı diş ve diş eti değerlendirmesi gerekir.
Çürük diş sızlamasına ne iyi gelir?
Tetikleyicilerden kaçınmak şikâyeti geçici olarak azaltabilir, fakat çürük doku kendiliğinden iyileşmez. Çürüğün derinliğine göre dolgu veya farklı bir tedavi planlanabilir.
Diş sızlaması ne zaman acildir?
Yüz veya boyun şişliği, ateş, hızla artan ağrı ya da ağız açmada zorlanma varsa gecikmeden değerlendirme gerekir. Nefes alma, yutma veya konuşma güçlüğünde acil sağlık hizmetine başvurun.
Kaynaklar
- Sensitive Teeth - American Dental Association
- Toothache - NHS
- Acute Dental Pain Management Guideline - American Dental Association
- Antibiotics for Dental Pain and Swelling - American Dental Association
- Pathogenesis, Diagnosis and Management of Dentin Hypersensitivity
- Oral Health - World Health Organization